H5N1 Ffliw Adar

 

H5N1 ‘ffliw adar’, yw’r clefyd heintus sy’n effeithio ar adar, a gall ledaenu i bobl ond mae’n anodd ei drosglwyddo o unigolyn i unigolyn. Mae bron pawb a chanddynt yr haint H5N1 wedi bod mewn cyswllt agos ag adar wedi’u heintio neu amgylcheddau wedi’u halogi gan H5N1. Pan fo pobl yn cael eu heintio, mae’r gyfradd marwolaethau tua 60%.

Er bod miliynau o adar wedi’u heintio â’r firws ers ei ddarganfod, gwnaeth Sefydliad Iechyd y Byd gyhoeddi ym mis Gorffennaf 2013 cyfanswm o 630 o achosion wedi’u cadarnhau mewn pobl a arweiniodd at farwolaeth 375 o bobl er 2003.

Gall symptomau a chymhlethdodau posibl H5N1 pathogenig iawn mewn pobl gynnwys: 

  • Gwres a pheswch.
  • Anhawster anadlu acíwt.
  • Diffyg anadl/anhawster anadlu.
  • Poen yn yr abdomen.
  • Dolur rhydd. 

Gall y cymhlethdodau gynnwys:

  • Niwmonia.
  • Methu ag anadlu.
  • Sioc.
  • Newid mewn cyflwr meddyliol.
  • Ffitiau.
  • Organau niferus yn methu (e.e. methiant yr arennau).

Cyfnod Magu

Gallai’r cyfnod magu ar gyfer ffliw adar H5N1 fod yn hirach na chyfnod magu’r ffliw tymhorol arferol, sydd tua dau neu dri diwrnod. Dengys data presennol ar gyfer yr haint  H5N1 gyfnod magu rhwng dau i wyth diwrnod – gallai fod hyd at 17 diwrnod. Mae Sefydliad Iechyd y Byd ar hyn o bryd yn argymell y dylid defnyddio cyfnod magu o saith diwrnod ar gyfer archwilio a monitro cyswllt â chleifion.

Ni all y firysau hyn eich heintio trwy ddofednod neu wyau wedi’u trin a’u coginio’n iawn.

Wrth baratoi dofednod neu wyau: 

  • Golchwch eich dwylo â sebon a dŵr cynnes am o leiaf 20 eiliad cyn ac ar ôl trin dofednod neu wyau amrwd.
  • Glanhewch fyrddau torri ac offer eraill â sebon a dŵr i gadw dofednod amrwd rhag halogi bwydydd eraill.
  • Defnyddiwch thermomedr bwyd i sicrhau bod y cyw iâr wedi cyrraedd 75°C yn rhan fwyaf trwchus y frest.
  • Sicrhewch fod gwyn a melyn wyau wedi’u coginio’n iawn.